Pháp luật về hạn ngạch phát thải khí nhà kính tại Việt Nam trong thời gian qua đã đạt được một số kết quả bước đầu quan trọng, góp phần từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động quản lý phát thải. Hệ thống quy định pháp luật hiện nay đã xác lập cơ sở pháp lý cho việc kiểm kê khí nhà kính cũng như xây dựng cơ chế phân bổ và quản lý hạn ngạch phát thải. Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 48/2026/TT – BTC hướng dẫn giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các – bon trên sàn giao dịch các – bon trong nước và chế độ báo cáo của Sở Giao dịch Chứng khoán, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về hoạt động sàn giao dịch các – bon trong nước, có hiệu lực thi hành từ ngày 12/05/2026.
Thực tiễn quản lý các thị trường giao dịch tập trung tại Việt Nam cho thấy, việc thiết lập đầy đủ khung pháp lý về giám sát ngay từ giai đoạn đầu đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro hệ thống, bảo đảm trật tự, kỷ cương của thị trường. Đối với thị trường giao dịch các-bon, một thị trường mới với đặc thù quản lý liên ngành giữa cơ quan quản lý trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và đơn vị vận hành hệ thống giao dịch, việc ban hành Thông tư hướng dẫn giám sát giao dịch không chỉ nhằm cụ thể hóa các quy định của Nghị định số 29/2026/NĐ-CP mà còn xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trong tổ chức và vận hành thị trường trong nước.
Đối tượng áp dụng của dự thảo Thông tư giám sát các – bon bao gồm: (i) Đối tượng giám sát (Các chủ thể tham gia giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước theo quy định tại Điều 7 Nghị định số 29/2026/NĐ-CP); (ii) Chủ thể giám sát (thành viên giao dịch, Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam, Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội); (iii) Đối tượng liên quan (UBCKNN, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam, thành viên lưu ký, các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động tổ chức vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước,lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch hạn phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon).
Tại Điều 5 của Thông tư quy định các nội dung giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khi nhà kính, tín chỉ các – bon của Sàn giao dịch chứng khoán. Các giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật về giao dịch trên sàn giao dịch các – bon trong nước, gồm: thực hiện hành vi cấu kết, lôi kéo người khác mua, bán hoặc sử dụng các phương pháp giao dịch khác hoặc kết hợp tung tin đồn sai sự thật, cung cấp thông tin sai lệch để thao túng giá hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các – bon trên sàn giao dịch các – bon trong nước. Ngoài ra còn có các hành vi vi phạm khác về giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trên sàn giao dịch các – bon trong nước theo quy định của pháp luật.
Một điểm mới đáng chú ý là quy định về thời hạn báo cáo đối với các giao dịch hoặc sự cố có dấu hiệu bất thường. Sau khi phát hiện dấu hiệu bất thường, Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam có trách nhiệm báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong vòng 24 giờ kể từ thời điểm phát hiện giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Báo cáo phải phân tích riêng từng vụ việc, nêu rõ dấu hiệu vi phạm pháp luật về giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon và kiến nghị biện pháp xử lý. (khoản 3 Điều 12 Thông tư 48/2026/TT – BTC).
Ngoài ra, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam cũng phải báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong thời hạn 24 giờ nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động lưu ký, thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon trên sàn các-bon trong nước. (khoản 3 Điều 12 Thông tư 48/2026/TT – BTC).
Từ Nghị định 06/2022 về giảm phát thải khí nhà kính, kiểm kê khí nhà kính và MRV (đo đạc, báo cáo, thẩm định), đến các quy định sửa đổi năm 2025 và mới đây là Nghị định số 112 ban hành ngày 1/4/2026 về trao đổi tín chỉ các – bon quốc tế, Việt Nam đang dần tạo ra “bộ khung” cho một thị trường phát thải đúng nghĩa.